Opis źródła. Z sylwy Pieniążków

Opis źródła

Proweniencja / Provenance

Rękopis wszyty we wtórną oprawę starodruku Leges seu Statuta ac Privilegia Regni Poloniae... [Kraków 1553] Jakuba Przyłuskiego; egzemplarz w Austriackiej Bibliotece Narodowej (sygn. 80.D.29, dostępna wersja cyfrowa). Druk i manuskrypt należały do małopolskiej rodziny Pieniążków herbu Odrowąż. Na karcie tytułowej druku wpis własnościowy: Sum Procopy Pieniazek cap<i>ta<nei> [?] Vendensis Rombergensisque...; na karcie 12v manuskryptu wpis donacyjny: Ad perpetuam memoriam donatus est iste liber Strenuo et necessario militi Reipublicae Caualero Procopio Pieniazek, a G<eneroso> Nicodemo Pieniazek. Anno 1586 Iunius die 24. in Skrzidlna. Prokop Pieniążek za zasługi w walkach o Inflanty otrzymał od Stefana Batorego starostwo wendeńskie i prefekturę zamku Rumborg (PSB t. 26, s.v. Pieniążek Prokop z Krużlowej; K. Mikulski, Urzędnicy inflanccy XV-XVIII wieku. Spisy, Kórnik 1994, s.v. Pieniążek (z Krużlowej) Prokop, h. Odrowąż).

Cechy / Characteristics

Rękopis dzieli się na dwie części: karty 1, 3, 5, 6, 8, 10 i 12 mają znak wodny papierni z podkrakowskich Balic (lilię Bonerów), a karty 16, 17 i 18 – znak wodny Zamojskich (herb Jelita). Od karty 13 recto nieco inny jest dukt pisma, które generalnie ma cechy italiki z I połowy XVI wieku. Manuskrypt był prawdopodobnie rodzinną sylwą rodziny Pieniążków ze Skrzydlnej koło Tarnowa.

Zawartość / Contents

k. 1r Odpis dokumentu kancelarii Zygmunta Starego wystawionego Spytkowi Jordanowi z Zakliczyna w 1559 r. (jęz. łaciński).
k 1v Odpis dokumentu kancelarii Zygmunta Starego, wystawionego Janowi Pieniążkowi z Krużlowej w 1559 r. (jęz. łaciński).
k. 2v Odpowiedź królewska posłom naszym z 1582 r.; list króla szwedzkiego [Jana III Wazy] po zajęciu Narwi, datowany w Uppsali 8 lipca 1582 r. (jęz. łaciński).
k. 4r List Katarzyny Jagiellonki, królowej szwedzkiej, datowany w Uppsali 8 lipca 1582 r. (jęz. łaciński).
k. 4v Niedatowana przemowa wojewody podolskiego do króla szwedzkiego w sprawie objęcia polskiego tronu (jęz. polski).
Mowę wpisano do sylwy po liście Katarzyny Jagiellonki z 8 lipca 1582 r., a przed Pieśnią nieboszczyka P. Samuela Zborowskiego…, odnoszącą się do kaźni z 26 maja 1584 r. Możliwe są dwa datowania z uwagi na adresata:
  1. do Stefana Batorego – terminus post quem wyznacza detronizacja Henryka Walezego i obwołanie księcia siedmiogrodzkiego polskim królem na sejmie elekcyjnym 12 grudnia 1575 r., terminus ante quem stanowi koronacja w katedrze wawelskiej 1 maja 1576 r. Wojewodą podolskim był w tym czasie Mikołaj Mielecki;
  2. do Zygmunta Wazy (lub jego ojca Jana III Wazy) – terminus post quem wyznaczałaby śmierć Stefana Batorego 12 grudnia 1586 r., terminus ante quem to koronacja Zygmunta Wazy w katedrze wawelskiej 27 grudnia 1587 r. Przy tym datowaniu mówcą mógł być Mikołaj Herburt.
k. 6r Pieśń nieboszczyka P. Samuela Zborowskiego… inc. „Słuchajcie nocne cienie, bądźcie mi świadkami…”
k. 7r Wiersz inc. „Kto się chce przypatrzyć pilnie temu światu…” Utwór w duchu vanitas, o marności doczesnego świata; nie ma literatury, tym samym nie był datowany ani nie dociekano jego autorstwa.
k. 9v Wiersz inc. „Spokojny kąt komu Bóg dał, a myśl spokojną”. Tekst, zachwalający uroki wiejskiego życia, lokuje się w nurcie staropolskiej poezji ziemiańskiej. W latach 1893-1988 był czterokrotnie wydawany kolejno przez: Aleksandra Brücknera, Stanisława Kota, Jadwigę Sokołowską, Janusza Gruchałę i Stanisława Grzeszczuka. Tylko dwaj pierwsi wydawcy mieli w ręku rękopisy utworu. Datowali go na połowę XVI stulecia, nie wskazując jednak autora. Żaden z edytorów nie korzystał z wersji Pieniążków.
k. 11v Wiersz inc. „Ach niestoteż na tuza z królem…” Nieznana polityczna satyra w kostiumie gry karcianej. Ze względu na tematykę (finał zatargu Samuela Zborowskiego z Janem Zamojskim) może być datowana na rok 1584 lub lata następne.
k. 12v Wpis donacyjny Nikodema Pieniążka.
k. 13r Dialog na elekcję Henryka Walezego (jęz. łaciński). Utwór anonimowy, mógł powstać pomiędzy majem 1573 r. a grudniem 1575 r.
k. 16v–19v puste

Loading...

Transliteracja. Z sylwy Pieniążków

Pieſn nieboſcʒika P<ana> Samuela ZBoꝛowskiego. nota ieÿ jako o Tęcʒinſkim którego ex ſeditiom Zamoisky dal ſcʒiącʒ D<ie> 26. maÿ<a> A<nn>o 1584 Sluchaicie nocʒne cʒienie, bądʒcie mÿ ſwiatkamÿ. wÿ nieſcʒeſne ſcʒianÿ, ſkarʒę ſie prʒed wamÿ Ẏak ſwiat ſtanal ÿ pokÿ bieʒą liata iego Zaden nad mie wʒaloſcʒÿ cʒieſʒeÿ nieſedl ʒniego, Zwlaſcʒa ten ktorÿ chodʒÿ woicʒiſteÿ ſwobodʒie Sin Coronnÿ niemiſliącʒ o ʒdradneÿ prʒigodʒie. Nie tak teſknil Ʒiʒipus po kamien ſtepuiącʒ Nieſprawiedliwich Bogow pomſtę naſię cʒuiącʒ Nie tak cieſko na on cʒaſʒ prʒiſlo Titonowÿ Gdi Jouis ſercʒe iego kaʒal griſcʒ ſępowÿ Jako mie dʒiſ ſtępuiącʒ nagle ſwiata tego. Jako wichrem ſtraſliwim ſtracʒon bendącʒ ʒniego. Milſa mÿ ſmiercʒ, niſʒ ʒiwot ſprawiedliwa billa Lecʒ fortuna ʒloſliwa wtem mie omilila Curcius ſmialÿ ſkocʒil do ʒiemſkieÿ wnętrʒnoſcʒÿ Dla rʒecʒÿ poſpoliteÿ oÿcʒiʒnÿ miloſcʒÿ. Lecʒ mie fata ʒloʒliwe tego nieʒicʒili Abÿ mie wtakiey ſlawie ſmiertelnim ſprawilÿ.

Transkrypcja. Z sylwy Pieniążków

Pieśń nieboszczyka P<ana> Samuela Zborowskiego. Nota jej jako o Tęczyńskim, którego ex seditiom Zamojski dał ściąć D<ie> 26. maj<a> A<nn>o 1584 Słuchajcie nocne cienie, bądźcie mi świadkami. I wy nieszczęsne ściany, skarżę się przed wami. Jak świat stanął i póki bieżą lata jego Żaden nad mię w żałości ciężej nie szedł z niego, Zwłaszcza ten, który chodzi w ojczystej swobodzie Syn koronny, nie myśląc o zdradnej przygodzie. Nie tak tęsknił Zizipus po kamień stępując Niesprawiedliwych bogów pomstę na się czując, Nie tak ciężko na on czas przyszło Tytonowi, Gdy Jovis serce jego kazał gryźć sępowi, Jako mię dziś stępując nagle świata tego Jako wichrem straszliwym strącon będąc z niego. Milsza mi śmierć niż żywot sprawiedliwa była, Lecz fortuna złośliwa w tem mię omyliła. Curcius śmiały skoczył do ziemskiej wnętrzności Dla rzeczy pospolitej, ojczyzny miłości. Lecz mię fata złośliwe tego nie życzyły, Aby mnie w takiej sławie śmiertelnym sprawiły.